Na terenie Warmii i Mazur można odnaleźć niezwykłe kamienne posągi, które od wieków pobudzają wyobraźnię mieszkańców i badaczy. Mowa o babach pruskich – tajemniczych rzeźbach pozostawionych przez dawnych Prusów, zamieszkujących te ziemie przed wiekami. Pruskie posągi mają charakterystyczną, wydłużoną formę przypominającą ludzką sylwetkę. Na wielu z nich widoczne są schematycznie przedstawione twarze, dłonie, elementy stroju, broń lub rogi do picia wykorzystywane podczas dawnych obrzędów.

Jedna z najbardziej znanych związana jest z Bartoszycami i wiąże się z nią ciekawa, lokalna legenda.

 

Baba pruska, która skamieniała przez swoją próżność

 

Według miejscowych przekazów baba pruska z Bartoszyc, nazywaną „Gustebaldą”, była młodą dziewczyną, która wybierając się do kościoła, przez długi czas nie mogła zdecydować, jaki strój założyć. Jej zachowanie miało tak rozzłościć matkę, że przeklęła córkę, a ta zamieniła się w kamień. Choć historia ta jest jedynie ludowym podaniem, pokazuje, jak wielką tajemnicą przez stulecia pozostawały pruskie posągi.

Do dziś nie wiadomo z całkowitą pewnością, kogo przedstawiały baby pruskie i jaką pełniły funkcję. Według współczesnych badań mogły być związane z kultem przodków i upamiętniać dawnych wojowników, którym oddawano cześć jako opiekunom swoich potomków. Inni badacze twierdzą, że może były rzeźbami pokutnymi albo pełniły funkcję rodzaju kamieni granicznych.

 

Baba pruska wmurowana w kościół

 

Większość bab pruskich zachowała się jako wolnostojące kamienne pomniki. Istnieją jednak wyjątki, które budzą szczególne zainteresowanie historyków. Jednym z nich jest baba pruska znajdująca się w Prątnicy, wmurowana w ścianę kruchty średniowiecznego kościoła.

Dlaczego znalazła się właśnie tam? Odpowiedzi nie znamy. Badacze przypuszczają jednak, że poziome wmurowanie posągu mogło być celowym działaniem i miało symbolizować triumf chrześcijaństwa nad dawnymi wierzeniami pogańskimi.

Cyfrowe życie dawnych pomników

 

Baby pruskie są jednymi z nielicznych materialnych śladów po dawnych mieszkańcach regionu. Dlatego specjaliści z Regionalnej Pracowni Digitalizacji postanowili je szczegółowo udokumentować. Wszystkie zachowane na terenie województwa warmińsko-mazurskiego baby pruskie zostały zeskanowane i sfotografowane, a ich opisy przygotował archeolog Jerzy Łapo. Cyfrowe wersje bab pruskich dostępne są na stronie cyfrowewm.pl, ale wizerunki części z nich można również zobaczyć na wystawie „Sacrum. Opowieść o kościołach Warmii i Mazur”. Takie mniejsze, kamienne wersje bab pruskich, jako element scenografii, witają odwiedzających.

 

O wystawie „Sacrum. Opowieść o kościołach Warmii i Mazur”

 

Wystawa to multimedialna podróż przez dzieje regionu – od dawnych wierzeń i czasów pogańskich, przez średniowieczne świątynie oraz okres reformacji, aż po współczesną różnorodność religijną. Dzięki wykorzystaniu hologramów, projekcji, mappingu oraz nowoczesnych rozwiązań multimedialnych historia Warmii i Mazur staje się angażującym doświadczeniem dla zwiedzających w każdym wieku.

Wystawa czynna jest w każdą środę w godzinach 12:00–20:00. Osoby indywidualne mogą zwiedzać ją bez wcześniejszej rezerwacji, natomiast grupy zorganizowane mogą umówić się na wybrane terminy poprzez stronę internetową cyfrowewm.pl lub umówić się na indywidualny termin zwiedzania, po kontakcie telefonicznym: 667 636 211 lub mailowym: rpd@swiatowid.elblag.pl.

W środy można bezpłatnie korzystać również z aplikacji VR. Dotyczy to aplikacji przygotowanych przez Regionalną Pracownię Digitalizacji – „Poznaj średniowiecze”, „Pochylnie na Kanale Elbląskim”, „Atelier powojennego fotografa”.

Wystawę można zwiedzać nieodpłatnie.